دیدنی ها:

شهرستان اراک

۱. ارگ حکومتی اراک (برج شیشه) :
یکی از بناهای تاریخی شهر اراک است که در سال ۱۱۹۴ خ ساخته شد.
ارگ حکومتی در اصل مرکز حکومتی شهر نهادهای حکومتی و محل سکونت حاکم و دیوانیان شهر بود. ناصرالدین شاه در سفر خود به عراق عجم در این ارگ سکنی گزید و در کتاب سفرنامه خود به توصیف این بنا پرداخته است که از طبقه فوقانی آن قادر بوده است شهر را برانداز کند . این بنا در سال ۱۳۳۴خ با شماره ۱۰۷۶در فهرست آثار ملی ایران ثبت ولی در سال ۱۳۶۱ و بر خلاف قانون بهمراه قسمتی ازخانه سپهدار و عمارت نظمیه قدیم شهر اراک تخریب و امروزه جز قسمتی از بنای خانه سپهدار چیزی از آن باقی نمانده باقی نمانده .
۲.امامزاده ابراهیم:

این بارگاه در روستای مشهد الکوبه در ۴۵ کیلومتری شمال شهر اراک واقع و از بناهای دوره صفویه محسوب می‌شود. این امام زاده از افراد کاروان شهدای ساروق بوده که پس از حمله ماموران مامون عباسی در این روستا به شهادت رسیده اند. در قریه مشهد الکوبه چنان که گفته شد سه تن از اولاد رسول الله به بستر خاک آرمیده اند علی، جعفر، ابراهیم(علیه السلام) نام این سه تن در کتابی نسبتاً کهن و به خط محمدکاظم استرآبادی آمده است.
۳.امامزاده حوا خاتون:

این بارگاه مربوط به قرن پنجم هجری در روستای موت آباد در ۱۵ کیلومتری شمال شهر اراک واقع است که از سه بنای مجزا تشکیل شده و داستانی دارد بدین مضمون که شاه طهماسب صفوی به این ناحیه قشون کشی داشته و هنگامی که در معرض شکست قرار گرفته در این بارگاه با خود عهد می‌کند اگر در جنگ پیروز شود بر گردد و کار مرمت آن را به انجام رساند. نخستین بنای این بارگاه به دوره سلجوقی است و سنگ نوشته موجود نشان از تغییر و تحول ساختاری در دوره صفویه می دهد که با اهداف دینی ، سیاسی و اجتماعی صورت گرفته است.
۴.امامزاده عبدالله وآمنه خاتون:

این بنا مربوط به دوره قاجار است و در اراک، محله عباس آباد واقع شده و در تاریخ ۲۶ آبان ۱۳۷۸ با شماره ۲۵۰۱ بعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
۵.امامزاده محمد عابد:

یکی از بناهای مذهبی و مهم منطقه است که در ۱۲ کیلومتری شمال شهر اراک و در مجاورت روستای مشهد میقان واقع شده است. این بارگاه، مرقد شاهزاده محمدعابد فرزند امام موسی کاظم (ع) و برادر بزرگ امام رضا(ع) است که بنای این امام زاده از دوره صفویه به یادگار مانده که متاسفانه در سال ۱۳۸۷ تخریب و در حال تجدید بناست و بواسطه وجود همین امازاده در مشهد میقان اراک است که اراک بزرگ بزرگ چهارمین حرم اهل بیت نامیده می شود که از منظر گردشگری مذهبی ارزش بسیار دارد.
۶.بازار تاریخی اراک:

بازار اراک که تلفیقی از معماری سنتی و مدرن است، در مرکز شهر اراک قرار دارد و با ۲ ورودى شمالى و جنوبى و ۸ گذر شرقى و غربى به محیط پیرامون خود متصل است این بازار تاریخی که حدود ۱۴ هکتار مساحت دارد، بیش از۲ قرن پیش همزمان با شکل‌گیرى شهر سلطان آباد (اراک کنونى) از سوى یوسف خان گرجى در دوران فتحعلى شاه قاجار با الهام از معمارى مکتب اصفهان و با طاق‌هاى گنبدى شکل آجرنماست که بصورت ضربدرى ساخته شده و در تاریخ ۱۰ آبان ۱۳۵۵ با شماره‌ ۱۲۸۵ بعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده ‌است.
۷.بقعه آقا نورالدین:

بقعه آقا نورالدین عراقی مربوط به ۱۳۴۱ خ است و در اراک و نزدیک شمال غرب بنای مصلای شهر واقع شده و در ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ با شماره ۳۴۷۷ بعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
۸.بقعه پیرمراد آباد:

در روستای مرادآباد در ۱۴ کیلومتری شمال شرقی شهر اراک بقعه‌ای به نام پیرمراد آباد وجود دارد. بنا بر اعتقاد عامه مردم دستور ساخت این بقعه را شاهپور ذوالکتاف داده است که بعدها این بنا از بین می‌رود، لیکن در دوره سلجوقی بقعه‌ای مجدد بنا می‌گردد. در فاصله حدود ۱۴ کیلومتری شمال شرق اراک و در حاشیه سمت راست جاده اراک به فرمهین، برج و گنبد آجری بسیار زیبایی با نام بقعه پیر مراد خودنمائی میکند که از نظر تاریخی بسیار حائز اهمیت است. طرح بیرونی بنا به شکل کثیر الاضلاع منتظمی است که بر هر ضلعش طاق نمایی و بر فراز آنها گنبدی از نوع دوپوش وجود دارد و زمینه طاق نماها با خط بنایی به شیوه گره چینی با تزیین آجری است. ساختمان اصلی بقعه مربوط به قرن هفتم و هشتم است. این بنا که در دوره سلجوقیان ساخته شده از یک پایه ۱۲ ضلعی و گنبدی آجری که بر روی آن قرار گرفته، تشکیل شده و از داخل بنا راه پله ای به پشت بام وجود دارد و تمامی این بنا از آجر چهار گوش، گچ و ساروج ساخته شده و در مرکز بقعه و در زیر گنبد دوپوش، دو عدد سنگ قبر کوچک و بزرگ با اشکال ویژه و خط کوفی بر روی مقبره مربع شکل نصب شده و این بقعه در تاریخ ۱۳۵۶/۱۱/۱ به شماره ۱۵۶۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
نقل کرده اند شاپور ساسانی(شاهپور ذوالکتاف) برای نبرد با دشمن از این منطقه می گذشته که با پیرمردی برخورد و سؤال می کند که آیا در این نبردی که می رویم پیروز می شویم یا خیر؟ پیرمرد جواب می دهد که تو در این جنگ پیروز می شوی. اتفاقاً چنان هم شد و شاپور پیروز شد و بعد از برگشت نزد پیرمرد رفت ولی او مرده بود. لذا دستور داد تا بقعه ای مرتفع به یاد و گرامیداشت پیرمراد در این مکان بسازند. این بنا از بین رفته لیکن در دوره سلجوقی مجددا بقعه ای بنا کرده اند.در کنار بقعه پیرمراد یک تپه تاریخی هم وجود دارد که نیازمند کاوش و بررسی های تاریخی است.
۹.بقعه شاه قلندر :

در۵۰ کیلومتری اراک ، سرچشمه انجدان بقعه شاه قلندر در دامنه کم شیب کوه قرار دارد این بقعه مربوط به دوره ایل خانی است، که ریاست فرقه اسماعیلیه را بعهده داشته، این بقعه در داخل باغ روستای انجدان و در ۵۰ کیلومتری سرچشمه و سراب معروف انجدان قرار دارد. بنای بقعه باشکوه و ۸ ضلعی است که در هر ضلع بنا یک طاق نمای بلند آجری که داری ۴ در ورودی در چهار جهت قرار دارد. بقعه شاه قلندر مربوط به اوایل سده ۷ ه. ق. - دوره صفوی است و در تاریخ ۱۹ مهر ۱۳۷۸ با شماره ثبت ۲۴۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در ۵۰ کیلومتری اراک ، سرچشمه انجدان بقعه شاه قلندر در دامنه کم شیب کوه قرار دارد این بقعه مربوط به دوره ایل خانی است، بنای بقعه باشکوه و ۸ ضلعی است .بقعه شاه قلندر مربوط به اوایل سده ۷ ه. ق. - دوره صفوی است و در تاریخ ۱۹ مهر ۱۳۷۸ با شماره ثبت ۲۴۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
۱۰.بنای شرفه

توضیحات برای عکس ثبت نشده

۱۱.پارک جنگلی:
پارک جنگلی شهید باهنر شهر اراک با ۱۸۳ هکتار مساحت واقع در جنوب شرق اراک، از ظرفیت مناسبی برای بهره مندی مردم برخوردار است و برای ایجاد استقبال بیشتر مردم، این پارک ساماندهی می شود.
۱۲.پلنگاب:
پلنگاب منطقه ای با ارتفاع بیش از ۲۵۰۰ متر با وسعت ۲۷۰۰۰ هکتار زیستگاه مهم کل و بز وحشی است که در ارتفاعات سکونت دارند . پلنگاب بخاطر موقعیت خاص شامل تنوع زیستگاهی است که ۵۲ گونه از پرندگان در آن شناسایی شده است که۱۰ درصد از پرندگان ایران و ۴۰ درصد از پرندگان استان مرکزی شامل می شود.
۱۳.تالاب میقان:
دریاچه یا کویر میقان در شمال شرقی اراک و در دشت فراهان قرار دارد، مساحت آن در حدود ۱۰۰ تا ۱۱۰ کیلومتر مربع متغیر است و حدود ۱۶۵۵ متر از سطح دریا ارتفاع دارد وآب دریاچه شور است.
دریاچه از لحاظ آب وهوایی دارای زمستانهای معتدل است. همین ویژگی سبب شده است که در پاییز و اوایل زمستان زیستگاه پرندگان به ویژه پرندگان مهاجر باشد. این دریاچه در فصل بارندگی پر آب شده و در فصول خشک بصورت باتلاق و نمک زار در می‌آید وبهار زیباترین فصل این دریاچه است، چنانکه صبح زود راهی این منطقه شویم از دیدن جانوران کویری ومرغان دریایی بهره وافر خواهیم برد و زیبایی این دریاچه در سکوت و صدای مرغان تعریف می شود.
زیبایی این دریاچه در تمام ایام روز به ویژه در هنگام طلوع و غروب خورشید شگفت انگیز است و جلوه‌ها و سراب‌های ایجاد شده آن هر بیننده ‌ای را متحیر می کند. در اطراف دریاچه و کویر، گیاهان شورزاری بانام قره‌داغ و بومی‌ منطقه مانند سدی پیش روی شن‌های روان ایستاده و بصورت چتری بزرگ شاخه‌های خود را روی تپه‌های ماسه‌ای می‌گستراند تا از حرکت شن ها هنگام باد جلوگیری کند. ریشه‌های این گیاه به سرعت در داخل تپه‌های ماسه‌ای نفوذ کرده و مانع پراکندگی ماسه‌ها می‌شود.
این گیاه که به قهرمان کویر مشهور است بصورت طبیعی باعث تثبیت شن‌های روان گردیده و هم اکنون حدود ۳۹ هزار هکتار از زمین‌های اطراف کویر را پوشانده است.
همسایگی داود آباد ، کویر میقان ، تالاب میقان و بویژه چهارمین حرم اهلبیت یعنی مشهد میقان بعنوان مدفن شاهزاده محمد عابد(ع) برادر امام هشتم شیعیان در این منطقه که سالیانه هزاران زائر و مسافر از آن دیدن می‌کنند، یکی از ویژگی‌های است که میتواند این منطقه را برای اجرای طرح گردشگری با شتر مورد توجه قراردهیم.
همچنین وجود شهر زیر زمینی دلف آباد در این منطقه بر اهمیت استراتژیک این منطقه افزوده که می‌تواند محل مناسبی برای ایجاد قطب گردشگری مذهبی/تاریخی /طبیعی باشد. وجود فرودگاه بین المللی اراک در این منطقه هم از دیگرزیر ساختهای مورد نیاز موقله گردشگری بعنوان طلای رنگارنگ است که میتواند رونق بخش خود و بخش گردشگری اراک این کهن دیار اهورائی باشد که تا کنون از ظرفیت های خویش چندان بهره ای نبرده .
کویر بسیار بکر و زیبای میقان با تمام پتانسیل هائی که برایش متصوریم در کنار تالاب ارزشمند میقان واجد شرایطی است که گردشگران علاقه‌مند به کویر نوردی می‌توانند از آن بهره لازم را ببرند چراکه امکان تردد در بخش‌های زیادی از این منطقه فقط با استفاده از شتر فراهم است.
۱۴.تخت سادات کرهرود:
یکی از جاذبه‌های طبیعی با وسعت ۱۰۰ هکتار و در نزدیکی منطقه کرهرود است. از جاذبه‌های منطقه وجود چشمه، باغ‌های میوه و آرامگاه سادات کرهرود است.
۱۵.تفرجگاه قره چای:
جریان سرچشمه‌های قره‌چای (رودخانه شراء و مهاجران) در غرب شهرستان اراک به علاوه وجود مناطق سرسبز در حواشی این رودخانه و همچنین اقلیم کوهستانی و نقاط مرتفع جهت کوهنوردی، این قسمت از شهرستان اراک را از سایر مناطق جدا نموده است.
۱۶.چشمه چپقلی:
این چشمه در دامنه شمالی ارتفاعات بلند و رفیع «باغ برآفتاب» در جنوب سه راهی اراک-ملایر-شازند قرار گرفته است. این چشمه در بالای دره‌ای بسیار زیبا واقع شده است. آب و هوای پاک و لطیف کوه و چشمه جوشان با آب بسیار خنک و گوارا با خواص درمانی باعث جذب عده‌ای از علاقمندان طبیعت شده است. در محل مظهر چشمه، محوطه‌ای وجود دارد که به صورت تراس‌بندی شده درآمده و درآن درختانی ملاحظه می‌گردد.
۱۷.چشمه چم بان:
بان روستایی از توابع بخش مرکزی و در ۲۰ کیلومتری اراک در دهستان شمس آباد می باشد، که دارای چشمه ی گوارایی به همین نام (چشمه بان) است که در دامنه قلعه تاریخی بان و منطقه گردشگری چم قرار دارد که بهمراه آب رودخانه قره کهریز به آب قنات جوپائین اضافه شده و مورد مصرف کشاورزی قرار می گیرد.
۱۸.حمام چهارفصل:
حمام چهار فصل از آثار باستانی شهر اراک و مربوط به اواخر دوره قاجار است.
این بنا توسط حاج محمدابراهیم خوانساری (۱۲۳۲- ۱۲۹۷) در زمان احمد شاه قاجار بنا نهاده شده است. این حمام در خیابان شهید دکتر بهشتی واقع شده و در تاریخ ۱۰ آبان ۱۳۵۵ با شماره ثبت ۱۳۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. وجود نقاشی ها و نگاره هایی از چهار فصل سال که در چهار گوشه این حمام وجود دارد علت نامگذاری این حمام بوده و این حمام تنها حمام کشور است که در آن قسمتی مجزا برای اقلیت های مذهبی وجود دارد.
علت ساخت این قسمت توسط بانی بنا ، دیدن شستشوی طفلی کوچک توسط مادری یهودی در فصل زمستان بوده است.
وی وقتی علت را جویا شد دریافت که یهودیان حق استفاده از حمام عمومی را ندارند ، بنابراین تصمیم به ساخت حمامی برای اقلیت ها در مجاورت حمام عمومی شهر گرفت. حمام چهار فصل از آثار باستانی شهر اراک و مربوط به اواخر دوره قاجار است. این بنا توسط حاج محمدابراهیم خوانساری (۱۲۳۲- ۱۲۹۷) در زمان احمد شاه قاجار بنا نهاده شده است. این حمام در خیابان شهید دکتر بهشتی واقع شده و در تاریخ ۱۰ آبان ۱۳۵۵ با شماره ثبت ۱۳۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.این حمام تنها حمام کشور است که در آن قسمتی مجزا برای اقلیت های مذهبی وجود دارد. چرا که در آن زمان یهودیان حق استفاده از حمام عمومی را ندارشته اند. چهارفصل از نظر مساحت بزرگترین حمام ایران است
۱۹.خانه حاج آقا محسن :
منزل حاج اقا محسن اراکی متعلق به محسن سلطان‌آبادی عراقی و مربوط به دوره قاجار است و در اراک، خیابان محسنی، روبروی مسجد حاج تقی خان واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
۲۰.خانه حسن پور:
خانه حسن پور از بناهای قدیمی شهر اراک است که در مجموعه بافت قدیمی اراک و در اولین گذر سمت چپ بعد از چهارسوق بازار و در مقابل گذرمدرسه سپهداری قرار دارد. بنیانگذار بنا حاج علی مشیری است که بعد از چندین نسل به مالکیت آقای حسن پور در آمده‌است. این بنا در زمینی به مساحت ۶۰۰ متر مربع در دو طبقه که هریک به مساحت ۳۰۰ متر مربع است ساخته شده که متشکل از اتاق‌های سه دری و پنج دری است. بنا همانند بسیاری از منازل مسکونی شهر سلطان آباد درونگرا با حیاط مرکزی است و در سه جهت شرق، شمال و جنوب داراری ساختمانهایی است که به سمت حیاط گشوده می‌شوند.
طبقه همکف خانه شامل اتاق‌های زمستان نشین، مطبخ، انبار آذوقه و ورودی اصلی بنا است و در طبقه اوّل اتاق‌های شاه نشین و تابستان نشین قرار دارد. سازه اصلی بنا از خشت تشکیل شده و پی‌ها بوسیله سنگ‌های بزرگ و دوغاب ساخته شده‌است. نماسازی بنا با استفاده از آجر، کاشی و قیر و گچ است. این بنا در سال ۷۴ از وراث مرحوم حسن پور توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان مرکزی خریداری شد و تا سال۸۳ مرمت آن طول کشید و پس از آن تبدیل به موزه صنایع دستی شد.

خرید محتوا و کمک به اراک شناسی

برای کمک به سایت اراک شناسی و خرید محتوا می توانید از این قسمت درخواست فرماییدبرای کمک به سایت اراک شناسی و خرید محتوا می توانید از این قسمت درخواست فرمایید

۲۱.دره گردو:
دره گردو یک منطقه نمونه گردشگری است که با وسعت ۱۰۰ هکتار در جنوب شهر اراک قرار دارد و از آب و هوای مناسب، طبیعت بکر و مسیر دسترسی آسان برخوردار است. دلیل نامگذاری این منطقه وجود روستای گردو و همچنین درختان بسیار گردو در این دره می‌باشد. روزانه و مخصوصا جمعه‌ها و روزهای تعطیل این مکان محل تفریح صدها ورزشکار و خانواده اراکی می‌باشد. این منطقه در سال ۱۳۸۵ توسط هیأت دولت به عنوان منطقه نمونه گردشگری تصویب شد.
۲۲.روستای تاریخی انجدان:
این روستا در منطقه‌ای کوهستانی قرار دارد که کوه چشمه و کوه برف شاه در اطراف آن است و غارهای کوچک و بزرگ فراوانی در نزدیکی آن وجود دارد. ارتفاع انجدان از سطح دریا دو هزار متر است. این روستا در ۶۴ کیلومتری شمال خمین، ۳۷ کیلومتری شرق اراک و با همین فاصله از غرب محلات قرار گرفته‌است.انجدان، از روستاهای قدیم اراک و مرکز تجدید حیات فرهنگی و تبلیغی و جایگاه امامان اسماعیلی پس از سقوط الموت بوده‌ است.
۲۳.روستای تاریخی هزاوه:
روستای تاریخی و زیبای هزاوه واقع در ۱۸ کیلومتری شمال غربی اراک، در شیب آرام دامنه کوههای غربی اراک دارای بافتی پلکانی و متراکم است هزاوه در دل دامنه های صخره ای است و روستایی در قرون ۷ و ۸ هجری و به دوره ایلخانیان برمی گردد. هزاوه یکی از زیباترین روستاهای استان مرکزی است که زادگاه مفاخری همچون امیرکبیر و قائم مقام فراهانی دلیر مردانی که آرامگاه جد بزرگوارشان بر بالای کوه حاج مبارک در روستای هزاوه قرار دارد.هزاوه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان انگور و دیگر فراورده‌های کشاورزی نظیر باسلوق و شیره‌انگور در استان مرکزی می‌باشد.
۲۴.قلعه وکیل:
قلعه حاج وکیل مربوط به اواخر دوره قاجار است که در شهر اراک و در تاریخ ۲۶ آبان ۱۳۷۵ با شمارهٔ ثبت ۱۷۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است بانی این بنا در اصل یک شرکت تجاری انگلیسی (سویسی الاصل) به نام زیگلر بود که پس از انحلال، قسمتی از آن توسط یکی از متمولین شهر اراکبه نام حاج محمد حسین میثمی وکیل خریداری شد و از آن پس به نام قلعه حاج وکیل شهرت یافت.
۲۵.کاروانسرای شاه عباسی:
بنای فوق واقع در روستای کاروانسرا در حاشیه غربی رشته کوههای هفتاد قله و در ۳۵ کیلومتری شهر اراک به دلیل بی توجهی میراث فرهنگی نسبت به حفظ این اثر تاریخی، در حال ویرانی است.
به سبب نبود سندی دال بر تاریخ دقیق ساخت بنا تنها از روی مشخصه‌های آن چهار ایوانی بودن قرار گرفتن در جاده‌های کوهستانی سبک و سیاق و مصالح به کار رفته در بنا می‌توان حدس زد که به احتمال بسیار بنای فوق مربوط به عصر طلائی ایجاد کاروانسرا در ایران یعنی دوره صفویه می‌بوده است.
کاروانسرای شاه عباسی در تاریخ ۲۵/۱۲/۱۳۷۸ به شماره ۲۶۱۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
۲۶.کلیسای مسروپ مقدس:
این اثر در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ با شماره ۳۵۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این کلیسا در خیابان چمران شهر اراک قرار دارد. بنای این کلیسا در سال ۱۹۱۴ میلادی با برگیری از منابع مالی ارامنه اراک ساخته شده است. پلان کلیسا بازیلیک مستطیل شکل به ابعاد ۲۴.۶ در ۱۵.۶ متر بوده و در جهت شرق به غرب واقع شده است. سقف کلیسا بر روی چهار ستون که توسط قوسهایی به یکدیگر و به دیوارهای جانبی وصل شده اند تکیه دارد.
۲۷.مدرسه سپهداری:
این مدرسه از بناهای اولیه شهر است که در دوران فتحعلی‌شاه قاجار همزمان با شهر سلطان‌آباد (اراک) به وسیله یوسف‌خان سپهدار ساخته شده است. سبک بنا تا حدودی از سبک مدارس دوره صفویه اقتباس شده، اما کاشیکاری‌ها ویژه دوره قاجاریه است. این بنا دارای مسجد، آب انبار و صحنی نسبتاً وسیع با حوضی سنگی در وسط آن است.
۲۸.مسجد شیخ ابوالحسن:
این مسجد دوره رضاشاه در اراک، خیابان شهید بهشتی واقع شده و در تاریخ ۲۵ آبان ۱۳۸۷ با شماره ۲۳۷۹۶ بعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است . بنیان‌گذار این مسجد، شیخ ابوالحسن سربندی بوده و در خلال سال‌های ۱۲۸۶ -۱۲۹۱ خورشیدی ساخته شده‌ و از بناهای قدیمی اراک در خارج از محدوده دو محله قلعه و حصار محسوب می‌شود.
نخستین امام جماعت این مسجد، خود شیخ ابوالحسن بوده و بعد از شیخ محمد امامی، برای سال‌های متعددی، حاج علی میریحیی امام جماعت این مسجد بوده است.
۲۹.موزه سلطان آباد:
موزه سلطان آباد چهارمین موزه شهر اراک می‌باشد . این موزه به مناسب بیستم خرداد ماه سال ۱۳۸۵ که روز صنایع دستی نامیده شده گشایش یافت. سلطان آباد نام قدیمی اراک بوده که بر آن نامگذاری شده و این موزه در سرای کاشانی بازار اراک واقع شده‌است این سرا دارای معماری سقف و رسمی بندی‌های هفت چشمه ای زیبایی است.
ساختمان موزه نیز در بنایی که قدمت و معماری زیبایی داشته ایجاد شده که به جاذبه‌های دیدنی موزه افزوده است.
موزه سلطان آباد توسط محمد مهدی باباخانی و با همکاری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان مرکزی بنیانگذاری شده و به صورت خصوصی اداره می‌شود این موزه دارای مساحت ۱۳۰ متر مربع و تشکیل شده از ۳ تالار است.
گنجینه این موزه دارای یکصد اثر صنایع دستی ایران است که از استانهای مختلف گردآوری شده‌اند.
فعالیت موزه به صورت تخصصی در زمینه خشنویسی و صنایع فلزی محسوب می‌شود. در این موزه آثار برجسته خوشنویسی، سوزن دوزی، لباس‌های قاجاری، خاتم کاری، قلمزنی، فلزکاری و کتیبه‌های مختلف به همراه تابلوهای هنری و اشیا قدیمی جای گرفته‌اند بخش خوشنویسی موزه بسیار غنی است بطوریکه آثاری از خوشنویسان دوره‌های مختلف را در خود جای داده است. قدیمی‌ترین اثر خوشنویسی موزه مربوط به سده هفتم هجری است.
در این موزه آثار ارزشمندی از خوشنویسان مشهور ایرانی همانند: درویش عبدالمجید طالقانی، میرعماد حسنی، میر علی هروی، میرزا فتحعلی حجاب شیرازی، میرزا غلامرضا اصفهانی، یاقوت مستعصمی، محمد هاشم لولو اصفهانی، میرزا کاظم، میر علی هروی، ظل السلطان محمد باقر خان، محمد جعفر تبریزی، میرزا رضا خان فراهانی، فتحعلی تنکابنی، میرزا اسدالله شیرازی، کیخسرو خروش و فتحعلی واشقانی فراهانی وجود دارد همچنین در بخش نقاشی نیز اثری از کمال الملک وجود دارد.
در این بخش آثاری از سبک نقاشی قهوه خانه به ویژه آثاری از محمد مدبر و عباس بلوکی فر به نمایش در آمده است.
۳۰.موزه مفاخر:
موزه مفاخر استان ، یکی از جاذبه‌های فرهنگی و گنجینه‌ای کوچک از بزرگان این استان است و در شهر اراک قرار دارد.
این موزه در عمارت حاج حسین خاکباز محسنی (اراکی) دایر شده است. این عمارت در اواخر دوره قاجاریه توسط سید حسین خاکباز یکی از فرزندان حاج آقا محسن اراکی ساخته شده است. این بنا در خیابان شهید بهشتی اراک قرار دارد، در سال ۱۳۷۹ با شماره ۳۳۳۸ در فهرست آثار ملی ثبت و در سال ۱۳۸۸ برای علاقه‌مندان به فرهنگ و هنر ایران اسلامی تبدیل به موزه مفاخرگردید. بنای خانه در سال ۱۳۰۴ و توسط یک مهندس روسی و معمار ایرانی بنام استاد مراد چمنی ساخته شد. ساختمان آن کوشکی و با تزئینات آجری خاص دوره قاجاریه‌است که به مساحت ۳ هزار متر مربع ساخته شده و دارای ۲ ایوان شرقی و غربی، ۱۱ اتاق، حمام خصوصی قدیمی در خارج از محوطه خانه و دو قنات که یکی در محوطه ساختمان به نام قنات ده و دیگری در زیر آب‌انبار به نام قنات خان حاکم است.

توضیحات برای عکس ثبت نشده
توضیحات برای عکس ثبت نشده

سوغات:

فرهنگ خاطره انگیز سوغات و سوغاتی از رسوم زیبای ایرانی هاست و آن ره‌آورد ی است که مسافران و گردشگران از مقصد سفر خریداری و برای نزدیکان، دوستان، آشنایان و بویژه فرزندان خود بارمغان می آورند و این ره آورد معمولاً از صنایع دستی، محصولات صنعتی ، مواد غذایی ، لباس و عمدتا محصول ویژه و شناخته شده شهرهای هدف گردشگری است مانند سوهان قم ، گز اصفهان ، زیره کرمان ، فتیر اراک و...
چون سفر کردم مرا راه آزمود زین سفر کردن ره آوردم چه بود(مولوی) و اما با اینکه اراک بزرگ هم دارای سوغاتی فراوانی است ولی عدم مدیریت صحیح سازمانهای متولی، آن چنانکه شایسته است نه تنها در بین شهرهای کشور شناخته شده نیست بلکه برای شهروندان اراک بزرگ هم غریب و ناشناخته است که در این کتاب و بنیاد اراک شناسی برآنیم تا به یاری خدا نسبت به برند سازی سوغات هریک از شهرستانهای استان مرکزی اقدام کنیم و در اینجا به برشمردن نام مختصری از این سوغات بسنده می کنیم: فتیر - کسمه -کماج - جوزغند- شیره انگور- کف لمه - رب انار- حلوا ارده- عسل - قالی - باسلق - کشمش – شیره انگور- گوشفیل - انگور- ترخینه - صابون محلی و..
۱.جوزغند نوعی:
شیرینی ویژه شهر نراق و گران ترین شیرینی ایران است که تهیه آن ۱۵ روز زمان می‌برد و از هلو یا آلوبخارا تهیّه می‌ شود که طعمِ ترش و شیرین دارد و برای درست کردن آن هلو را پوست کنده و سه روز در معرض آفتاب قرار داده تا خشک شود ، سپس هسته‌ آن خارج و یک روز دیگر در آفتاب می‌ ماند. بعد داخل این میوه از بادام، شکر، هل، مغز هسته زردآلو و خاک قند پر می‌ شود. این شیرینی سنتی ، ویژه ی شب یلداست و می‌ توان آن را تا یک سال در فریزر یا حتی داخل کابینت نگه داشت و نکته جالب توجه در مورد شیرینی جوزغند این است که یکی از کمک‌ های مردمی در ۸ سال دفاع مقدس بوده و تصاویری از دوران جنگ وجود دارد که رزمندگان نراق را با جوزغند آویخته به گردن نشان می‌ دهد و معروف به نارنجک لپی بود چون آن را درون دهان خود می‌ گذاشتند و بعد ازخوردن آن اعتقاد داشتند در شکم منفجر می‌ شود و انرژی خود را آزاد می‌کند. این غذا نیاز به گرم کردن نداشت، فاسد نمی‌ شد، فضای زیادی را اشغال نمی‌ کرد و کالری بسیار بالایی از خود آزاد و احساس سیری به انسان دست می‌ دهد، بهمین جهت جوزغند را صرفا یک شیرینی محلی نمی‌دانند. درگذشته‌ های دور و محدودیت‌ های زمان جنگ، افراد را مجبور به تهیه چنین محصولاتی می کرده که. برای مثال مطالعات نشان می‌ دهد حلوا شکری هم در ابتدا و به خصوص در عصر صفویه به عنوان یک جیره جنگی تهیه و نکته جالب توجه این است که خاستگاه حلوا شکری هم منطقه جاسب و شهر نراق است. از دیگر سوغات اراک بزرگ، صنایع دستی است که در فصل صنعت به تفصیل به آن پرداخته ایم لیکن در اینجا به اختصار گفته می شود که یکی از صنایع دستی این سرزمین سفال سلطان آباد است که از شهرت جهانی برخوردار و خوشبختانه پس از ۸۰۰ سال دوباره توسط هنرمندان اراک بعنوان هویت تاریخی هنری این سرزمین احیا و صادرات آن از رونق خوبی برخوردار است.
۲.نان فتیر :
نوعی شیرینی خوشمزه و میان وعده سالم محسوب می شود که از ترکیبات آرد، زعفران، شکر،کنجد، سیاه دانه، تخم مرغ و شیر (البته گاهی به جای آن آب هم استفاده می شود) تهیه میشود.
۳.کسمه:
کسمه نوعی نان شیرینی است که در اراک پخته می‌شود. قاق کسمه با آرد گندم، شکر، روغن یا کره، تخم مرغ، شیر یا ماست پخته می‌شود و روی آن را تخم مرغ و کنجد می‌زنند. این شیرینی ترد و نازک، ظاهری باریک و دراز شبیه به نان بربری دارد وکم شیرینی است.
۴.عسل:
خمین به عنوان قطب تولید عسل در استان مرکزی و کشور شناخته شده است. عسل به عنوان یک ماده غذایی مقوی علاوه بر طعم خوشایند و همچنین انرژی زایی، خاصیت های درمانی و دارویی بسیاری دارد و برای درمان عفونت ها، سرفه، تقویت حافظه، درمان زخم‌، از بین بردن باکتری‌های مقاوم در برابر آنتی بیوتیک‌ها و موارد درمانی دیگر استفاده می‌شود.
۵. کماج:
از دیگر شیرینی های سنتی اراک بشمار می رود و شهرت جهانی دارد. آب، آرد، روغن مایع، کره، پودردارچین، تخم مرغ، نمک، شکر، کنجد، خمیر مایه فوری، گردو، شیر و کمی شکلات، برای طبخ این شیرینی خوش مزه، مورد نیاز است.
۶.کف لمه:
کفلمه یکی از خوراکی‌های بومی و بسیار مقوی استان بویژه شهرستان تفرش است. بانوان استان مرکزی با ترکیب موادی همچون آرد نخودچی، پسته‌ خام، بادام خام، خرفه، شکر، فندق خام و بادام هندی خام، کفلمه را تهیه و اکثرا به عنوان تنقلات ایام نوروز مصرف می‌کنند.
۷. باسلق:
انگور مهمترین محصول روستای هزاوه در شهرستان اراک است. هر سال دراواخر تابستان و اوایل پاییز فصل چیدن انگور، تهیه شیره انگور و باسلوق است. برای تهیه این شیرینی از دوشاب)شیره انگور(، نشاسته، مغز بادام یا مغز هسته شیرین زردآلو و ادویه، هل،زنجبیل و زعفران استفاده می‌شود.
۸. گوشفیل:
یکی دیگر از شیرینی های اراک است که در ماه مبارک رمضان درکنار زولبیا و بامیه کام روزه داران را شیرین می کند. مواد اولیه آن آرد، تخم مرغ‌، ماست، بیکینگ‌پودر و روغن مایع، شربت (که شربت شامل: شکر، آب، جوهر لیمو و گلاب حرارت داده شده است که قدری هم غلیظ و با قوام باشد) میباشد.
۹.حلوا ارده:
حلوای سنتی محلات با نام حلوا ارده یکی از سوغات های معروف این شهر است. این حلوا که تولید صنعتی نیز دارد از کنجد آسیاب شده یا همان ارده به علاوه شکر، هل و با ترکیب یک عصاره گیاهی تولید می شود. ارده به کنجد بدون پوست، بوداده و آسیاب‌شده‌ای گفته می‌شود که روغن‌گیری نشده باشد. کنجد حاوی پروتئین، ویتامین B،D و E و شامل اسید های پرچرب اشباع‌شده مثل اسید اولئیک است. ابداع و نحوه دستیابی به تولید حلوا ارده را به شیخ بهایی نسبت می‌دهند. به طوری که در تاریخ آمده است شاه عباس به دنبال جیره غذایی مناسبی برای سربازانش بود که مقوی بوده، حمل و نقل آن آسان و برای مصرف نیاز به گرم کردن نداشته باشد و به دنبال این قضیه بود که مرحوم شیخ بهایی، این ماده غذایی پرخاصیت را تولید کرد. ۱۰. ترخینه (نخستین غذای سنتی نیمه آماده):
ترخینه در واقع ماده اصلی مورد استفاده در آش ترخینه دوغ بوده که از غذاهای سنتی و بومی استان است.
برای درست کردن ترخینه بلغور گندم یا جو را به مدت چند ساعت در دوغ می پزند تا کمی سفت شود. سپس قطعاتی از این مخلوط خمیر مانند را گلوله کرده وگاهی با افزودن اندکی گیاهان خشک همچون پونه آنرا زیر نور آفتاب خشک می کنند. در مواقع استفاده ترخینه های خشک شده را با افزودن حبوبات و سبزی خشک به‌عنوان آش ترخینه دوغ آماده می کنند.
شاید ترخینه را بتوان به‌عنوان اولین غذای سنتی نیمه آماده شناخت. ترخینه خشک در بسیاری از شهرهای استان برای فروش عرضه می شود و به دلیل طعم خوش آشی که با این ماده پخته می شود و همچنین مغذی بودن آن طرفداران بسیاری دارد.

غذا

خوراک یا غذا در جوامع متفاوت بصورت خام و دست‌نخورده، تغییر یافته یا نیمه تغییر یافته برای مصرف آماده می‌شود که می‌تواند منشأ حیوانی ، گیاهی و یا حتی معدنی داشته و برای تغذیه، درمان و یا لذت مصرف شود و نوع و کیفیت آن در فرهنگ‌ های گوناگون متفاوت و دراکثر جوامع با توجه به سنت ها و رسمشان، روش‌های ویژه ای برای آشپزی و اولویت‌های غذایی‌ داشته و صد البته نقش بسزایی در رونق گردشگری هم دارد و ایران بدلیل تنوع مکانی و قومی دارای انواع غذاهای محلی است و در این میان اراک بزرگ از تنوع غذائی بسیارخوبی برخوردار است و دورهمی های مهربانوان سرزمین آفتاب با محوریت غذا ، اعم از آش رشته عصرانه، ترحلوای عصرانه ، رشته پلو شب عید با این باور که سررشته کار به دستشان آید تا آش کشک (سیرابی) ظهرجمعه ها و بویژه ناهار نوروز در خانه بزرگترها ، آش نذری بر سر مقابر دینی و میهنی و یا نمادهای مذهبی و همه و همه نشان دهنده ی نقش پر اهمیت غذا و بویژه غذاهای سنتی و محلی است که علی رغم اهمیت این موضوع در میان مردم ، ولی کمتر نمودی در کتب ، مجلات و رسانه ها دارد و برماست تا این فرهنگ اصیل ایرانی/ اراکی را آن گونه که شایسته هست به دیگران و بویژه گردشگران بشناسانیم و فراموش نکنیم که این روزها فرزندان ما، بایستی بهمراه بزرگترها و در کنار سفره ای که روزی حرمت الهی داشت ، طعم غذای لذیذ با چاشنی دور هم بودن را بچشند، غذاهایی با طعم به یادماندنیِ آش و آبگوشت و ته تالی و... و به یاد داشته باشیم ، مواد بکار رفته در غذاهای سنتی ، همچون آش‌ها و سایر غذاها ، نشانگر آن است که مردم این دیار از دیرباز به سلامت خود اهمیت ‌داده و سعی در تهیه غذاهای سالم و مقوی داشته و بهمین دلیل برخی از غذا ها و شیرینی های اراک بزرگ به ثبت ملّی رسیدند که عبارتند از کاچی نیمور، آش اسفندی دلیجان، حلوای تبق ابراهیم آباد، جوزغند نراق، فتیر و کسمه اراک، باسلُق نیمور .
بهره گیری از روش‌های بی ضرر پخت همچون آب پز و حضور کمتر غذاهای نمک سود، دودی و کبابی در غذاهای سنتی اراک بزرگ از ویژگی این غذاها است و در کنار روش‌های پخت سالم، لذیذ بودن، استفاده از ارزش‌های غذایی در قالب گروه‌های متنوع نظیر غلات، حبوبات، لبنیات، سبزی‌ها و تزئین جذاب غذاها از دیگر ویژگی غذاهای سنتی استان ماست ، با این توضیح که دیزی یا همان آبگوشت معروف غذای ویژه اراکی است و اهالی اراک به دوگوله خور هم معروفند و پس از این غذای دوذوقه!
مهم ترین غذاهای محلّی استان عبارتند از:
آبگوشت دودار- آش رشته - آش دوغ - آش کشک - آش اشکنه( اِوگَرمَه ) -آش جو( جِودو) - حلیم - آش ترخینه (ترخینه شکمه) - آش لوبیا - کله گنجشکی- کوفته- شیربرنج - کله پاچه - شله زرد - انواع سوپها - پتله پلو- رشته پلو- انواع پلو با خورشت ها -دلمه(مو)- میرزا قاسمی -آب دوغ خیار-گوره ماست - خاگینه - شامی - کوکو و…که هر یک از این غذاها به شیوه های متفاوتی تهیه می شوند که در این جا به تعدادی از غذاهای محلی استان بطور کوتاه اشاره می شود:
۱.آبگوشت:
آبگوشت یکی از خوراکی‌های خوشمزه و سنتی اراک است که از گوشت و دنبه گوسفند ، گوجه فرنگی و یا رب گوجه فرنگی بهمراه نخود تهیه و در دو مرحله ترید و گوشت کُفته(گوشت کوبیده / گوشت نخود/ قسط گوشت) و یا نکوبیده با نان، پیاز و چاشنی هایی مانند ترشی و سبزی خورده می‌شود. به ظرف مخصوص تهیه آبگوشت دیزی گفته می شود که از جنس سنگ ، سفال ، مس و یا روی بوده و بهمین جهت امروزه دیزی سنگی شهرت فراوانی در کشور دارد و این غذا ویژه شهر اراک است و بهمین دلیل شهروندان اراکی به دوگوله خور (دیگ ، دیگوله- دیگ کوچک) مشهور هستند.
۲. دوگوله دودار :
این نوع آبگوشت شبیه همان آبگوشت معمولی است که به زبان محلی دوگوله دودار گفته می شود و بهترین و خوشمزه ترین نوع آن در سنجان فقط با گوشت و نخود پخته ، سپس آرام آرام آب و کشک به آن افزوده و در آخر نعناع داغ و گل زرد و بجای سیب زمینی هم چغندرقندی که بصورت جداگانه پخته شده به آن می افزایند .
۳.آش جو (ترخینه جو):
این نوع غذا یکی از آش‌های مرسوم است که با کمی ‌تغییر در بیشتر شهرستان‌های اراک بزرگ تهیه و مواد اصلی آن جوِ پوست کنده یا نیم کوب(بلغور)، نخود ، لوبیا، عدس بهمراه سبزیجاتی مانند تره، جعفری، اسفناج، گشنیز و شوید است و در مواردی هم، چغندر نیز به آن اضافه می شود. سیرابی(شکمبه) اما افزودنیِ ویژه ی آش جو می باشد که هرازگاهی به مواد آن اضافه و بهمراه کشک و پیاز داغ و گاه پونه یا نعناع داغ با خوشمزگی هر چه بیشتر میل می شود .
زیر نویس: این غذا ویژه میهمانی ناهار نوروز همه ساله ی خانواده ماست که سابقه سی ساله با حدود ۷۰-۶۰ میهمان از اعضای خانواده پدری برگزار می گردد.
۴.آش شیر (ترخینه شیر):
این آش از ترخینه شیر(خشک شده ی گندم نیم‌کوب پخته در شیر) تهیه و مواد دیگر آن، سیب زمینی ، پیاز داغ ، نمک و زردچوبه است که بیشتر با نان و بعنوان صبحانه خورده می‌ شود.
۵.آش حلیم:
این غذا با حلیم معمولی (بلغور و گوشت) متفاوت و ویژه ی شهرستان دلیجان است که علاوه بر بلغور و گوشت، حبوبات نیز دارد، یعنی از حبوبات (نخود، لوبیا و عدس) و گوشت تهیه می ‌شود که خوب پخته، کوبیده و با نان خورده می شود. «حلیم ساده » که فقط با گندم آسیاب شده و گوشت ساعتها جوشیده می شود غذای لذیذ شب های ماه رمضان و صبحانه های دهه نخست محرم و ۲۸ صفر در کل استان محسوب می شود.
۶.آش انار:
این آش از بلغوری تهیه می ‌شود که یک روز در آب انار خیسانده و سپس در همان آب انار جوشانده و حبوبات هم بصورت جداگانه پخته و سپس سبزی آش به آن اضافه و در پایان بلغور با آب انار پخته شده به داخل آش اضافه می شود.
۷.آش بی‌بی‌ سه‌شنبه:
این آش بیشتر جنبه نذری دارد و تشکیل شده از نخود، لوبیا، عدس، بلغور و گوشت که البته بیشتر در اراک رایج است و در مناطق دیگر آشی به این نام نیست .
۸.آش خیار:
این آش در شهریور ماه (فصل خیار چنبر) تهیه و مواد آن شامل بلغور، نخود، لوبیا و خیار چنبر است که با چاشنی کشک، نعناع، سیر و پیاز داغ خورده می شود.
۹. ته تالی :
ته تالی غذای بسیارخوشمزه ای است که از گوشت ، پیاز، گل پونه وگوجه فرنگی تهیه و در واقع نوعی کباب تابه ای است که می تواند با کته نیز مصرف و از آن جهت ته تالی نامیده می شود که درگذشته به ماهی تابه ، تالی می گفته اند وچون گوشت را تهِ تالی می خوابانده اند به ته تالی شهرت یافته است.
۱۰.آش جو دوغ :
آش جو دوغ از دیگرغذاهای سنتی استان است که مواد اولیه آن شامل جو پوست کنده ، نخود، لوبیا ، سبزی آش، کشک، نعناداغ ، ادویه و گل زرد است که معمولا درشب چهارشنبه‌سوری، پخته می‌شود. در مناطقی از اراک و خمین، پختن آش جو دوغ در ظهر نخستین روز عید نوروز مرسوم است و دستوری مانند آش ترخینه دارد با این تفاوت که در آن به جای ترخینه خشک از جو نیمکوب یا پرکنده استفاده می‌شود.
۱۱.آش مصطفی:
یکی از غذاهای سنتی و محلی استان که بیشتر در منطقه فرمهین و اراک رایج بوده و به این آش ماسوبه یا ماس اووه(ماستآبه) هم گفته می‌شود و به عنوان غذای مهمانی ها طبخ می شده و برای تهیه آن برنج ، نخود ، برگ چغندر،کشک، نعنا و پیازداغ و ادویه جات استفاده می شود( بیشتر برای مراسم مذهبی و همچنین در ماه مبارک رمضان طبخ می شد.
۱۲.آش ویشیل :
آش ویشیل(بیشیل) یکی از غذاهای سنتی اراک و حاوی ویتامین‌های A، B، C، E، D، کربوهیدرات، سدیم، پتاسیم، پروتئین، کلسیم، آهن، منیزیم، منگنز، اسیدفولیک، روی (زینک)، سلنیوم، فیبر، اسیدچرب امگا ۳ و ۶، گوگرد، سولفور و غیره با مواد اولیه نخودکوبیده، پیاز، زردچوبه ، سبزی آشی، رشته آشی ، تخم مرغ ، آبغوره و نمک است که برای پیشگیری از آلزایمر، کم خونی وکنترل قند خون، فشارخون همچنین تقویت عمومی، افزایش سطح انرژی بدن بسیار مفید است و غذای دوران بیماری های معمول میباشد.
۱۳. دلمه برگ مو:
بانوان استان در فصل بهار خصوصاً ماه خرداد حتما این غذای خوشمزه و ملس را تهیّه می کنند. برنج ولپه نیم پز شده را با گوشت و پیاز داغ و سبزیجات معطر همراه با چاشنی های خوشبو ترکیب و داخل برگ های مو قرار می دهند وآن را دم می کنند. بعد از یک ساعت دلمه آماده میشود.
۱۴.شفته:
شفته‌ مخصوص اراک، به دلیل شکل و رنگ فوق‌العاده‌ی آن، بسیار جذب‌کننده و اشتهاآور است.
غذایی لذیذ و خوش‌عطر و رنگ که آشپزها و مادران اراکی با ترکیب موادی همچون گوشت چرخ‌کرده، آرد نخودچی، پیاز، جعفری، نمک، فلفل، زردچوبه و رب گوجه‌فرنگی، به طبخ و تهیه‌ آن پرداخته و پس از آماده شدن، همراه نان، ماست و سبزی خوردن سرو می‌کنند. ۱۵.آش چغندر: آش چغندر یکی دیگر از آش های سنتی شهر اراک و استان مرکزی است که به دلیل باورهایی که درباره خواص ضد سرماخوردگی چغندر هست، این غذا در فصل پاییز و زمستان زیاد طبخ می شود.
۱۶.آش برگه:
آش برگه یکی از انواع آش های محلی شهر اراک و استان مرکزی است که معمولاً در فصل بهار تهیه می شود.
۱۷.خورش فسنجان وکشک:
خورشت فسنجان با کشک، یکی از غذاهای محلی تفرش است. خورش فسوجن کشک (فسنجان) تفرشی همان خورش فسنجان است که به گونه‌های مختلف در تفرش درست می‌شود. در واقع به جای رب انار از ماست یا کشک استفاده می‌شود. گاهی به جای گوشت مرغ یا گوسفند از گوشت اردک، غاز یا کبک نیز استفاده می‌کنند.
۱۸.کله جوش یا کال جوش :
فرآورده‌های لبنی، از پرمصرف‌ترین مواد اولیه در تهیه و طبخ غذاهای سنتی استان مرکزی به شمار می‌آید که در این بین می‌توان شیر و کشک را از مهم‌ترین آن‌ها معرفی کرد. کله جوش که در تفرش به «دوغ گرمه» نیز مشهور است، از جمله غذاهای سنتی و بومی استان مرکزی به شمار می‌آید که ماده‌ اصلی آن را کشک تشکیل می‌دهد.
بانوان خوش‌سلیقه‌ی استان مرکزی با ترکیب موادی همچون کشک، نعناع، روغن، مغز گردو، پیاز، زردچوبه، نمک و فلفل به طبخ این غذای مفید و مغذی می‌پردازند. این غذا در زمره‌ی خوراکی‌های آبکی قرار گرفته و در فصول سرد سال، یکی از گزینه‌های مناسب برای وعده‌های اصلی غذایی است.
۱۹.آش اشکنه (اوگرمه):
آش اشکنه نیز از آش های سنتی و خوشمزه و زود پخت استان مرکزی است.
این آش با برنج، سیب زمینی، لپه و تخم مرغ پخته می شود و در آن آلو و قیسی نیز ریخته می شود، در فصل تابستان از غوره بعنوان چاشنی این غذا استفاده می شود ولی در فصل هایی که غوره تازه در دسترس نباشد سرکه و آبغوره اصلی ترین چاشنی آن بشمار می روند.
۲۰.گوشتابه :
گوشتابه غذای سنتی، لذیذ و بسیار پرطرفدار استان مرکزی، شهرستان اراک به شمار می‌آید که با صرف مدت‌ زمانی نسبتاً کم، می‌توان آن را تهیه و سرو کرد. این غذا به دلیل وجود تخم‌مرغ و گوشت گوسفند، منبع مناسبی از پروتئین گیاهی و حیوانی محسوب می‌شود که در کنار مصرف با نان، ارزش غذایی آن دو چندان خواهد شد. بانوان کدبانوی استان مرکزی، با ترکیب موادی همچون تخم‌مرغ، گوشت چرخ‌کرده، نمک، فلفل، زردچوبه، رب گوجه‌فرنگی، پیاز و آرد، این غذای اصیل بومی را تهیه و طبخ می‌کنند. هرچند ممکن است در بسیاری از نواحی کشور، این غذا با نام‌های دیگری تهیه و میل شود.
۲۱.کوفته تفرشی:
تنوع منحصر به فرد و قابل توجهی از انواع کوفته در رژیم غذایی مردم کشور ایران وجود دارد که با توجه به اقلیم و مواد اولیه‌ی در دسترس نواحی مختلف، از سبک طبخ و طعم و عطری متمایز برخوردار هستند.
بانوان شهرستان تفرش، کوفته‌ مخصوص دیار خود را که به کوفته‌ی تفرشی معروف است، با ترکیب موادی همچون گوشت، پتله، آب، سبزی، نمک، زردچوبه، مغز گردو، دنبه‌ سرخ شده، پیاز، کشمش و برگه‌ی زردآلو طبخ کرده و همراه با سبزی خوردن، ماست و برخی از چاشنی‌های بومی، برای اعضای خانواده‌ خود سرو می‌کنند.
۲۲.آش گندینه:
یکی دیگر از آش‌های سنتی و بومی استان مرکزی است که با استفاده از نوعی سبزی محلی و خودرو در صحرا تهیه می شود.
این آش سنتی با استفاده از انواع حبوبات از جمله لوبیا، نخود، عدس و مواد دیگری همچون گوشت، پتله، پرشک (گلوله‌های کوچک که از خمیری با استفاده از آرد و آب تهیه می‌شود)، سبزی گندینه، نمک، فلفل، پیازداغ و زردچوبه تهیه و طبخ می‌شود. حضور حبوبات و غلات به همراه گوشت، از ویژگی‌های غذایی این خوراک لذیذ و بومی استان مرکزی به شمار می‌آید که می‌توان از آن‌ها به عنوان منبع عظیمی از پروتئین گیاهی و حیوانی نام برد.
۲۳.تاس کباب:
یکی از خوراک های خوشمزه مخصوص استان می باشد. این غذای خوشمزه اکثراً در پاییز و زمستان تهیه می شود و علت این امر آن است که یکی از مواد آن یعنی به تنها در فصل زمستان موجود است. تاس کباب یک غذای اصیل ایرانی است که اکثراً به همراه نان سرو می شود ولی برخی افراد آن را در کنار برنج نیز سرو می کنند.
شاید برایتان جالب باشد که علت انتخاب این اسم برای این غذا چیست.
«تاس» در لغت به معنی کاسه است و چون در این غذا از گوشت با تکه های بزرگ استفاده می شود که شبیه کباب است به همین دلیل به آن تاس کباب می گویند یعنی گوشت یا کباب در کاسه.
این غذا در قدیم طرفداران زیادی داشته اما رفته رفته و با آمدن غذاهای سریع و فوری امروزی کم کم جایگاه خود را از دست داده به خصوص کودکان که تقریبا کمتر زمانی پیش آمده تا این خوراک خوشمزه را امتحان کنند.
این خوراک بسیار راحت تهیه می شود اما صبر زیاد می خواهد تا تمامی مواد آن پخته شوند. چون باید در درجه حرارت کم تهیه شود اما ماحصل آن یک غذای خوشمزه و مقوی است زیرا در آن مواد سرخ نمی شوند بلکه به آرامی مغز پخت شده و تمام خواصشان باقی می ماند. برخی برای آن از گوشت قلوه گاه گوسفند استفاده می کنند و برخی دیگر گوشت گردن که چربی کمتری دارد را ترجیح می دهند . در این غذا می توان از مواد مختلف برای تهیه آن استفاده کرد. می توان از بادمجان و کدو یا کدو حلوایی ،انواع حبوبات ، انواع آلو و یا هر چیز دیگری می توان استفاده کرد.
۲۴.پَتله پلو:
ماده اصلی این غذا پتله است، پتله همان گندم پوست کنده است با این تفاوت که دیگر بلغور نمی‌شود و در آب پخته و می‌گذارند خشک شود. مواد اولیه تهیه این غذا شامل پتله، گردو، لوبیا چیتی و در برخی نقاط استان عدس، برنج و سیب زمینی است که به صورت دمی پخته می‌شود.
۲۵.رشته پلو:
نیز از دیگر غذاهای سنتی استان است که با رشته‌های پلویی به همراه برنج و پیاز داغ و گاه گوشت چرخ شده و یا ترکیب برنج، رشته‌ پلویی، خرما، گوشت، روغن، کشمش و زعفران تهیه و میل می‌شود.
۲۶.خوراک لوبیا:
از غذاهای لذیذ آبکی اراک که با نان خورده می شود و ترکیبی از پیازداغ و لوبیای خوب پخته شده و مقداری آب، قارچ خردشده و ادویه کاری(نمک، زرچوبه و...) و مقدارکمی سیب زمینی رنده شده برای ایجاد لعاب بیشتر.
۲۷.کاچی :
کاچی یک دسر بسیار خوشمزه زعفرانی است، که از نظر مادربزرگها یک داروی خانگی و معجزه‌بخش است. کاچی در آشپزخانه مادربزرگها به عنوان یک بمب انرژی شناخته می‌شود و از نظر آنها وقتی این دسر با روغن حیوانی، زعفران فراوان و انواع مغز آماده می‌شود، می‌تواند حال هر مریضی را بهتر کند.
۲۸.زیره جوش اراکی:
زیره جوش از غذاهای محلی استان است که طرفداران زیادی دارد. برای تهیه زیره جوش آرد را چندبار از الک ریز رد می کنند تا هیچ ناخالصی نداشته باشد و اصطلاحا حجیم شود، سپس آرد کاملاً تفت داده می شود تا بوی خامی آن گرفته شود و بو داده شود .سپس کره و یا روغن حیوان را به آرد افزوده و آرد خوب تفت داده می شود، برای رنگ طلایی آن مقداری زعفران اضافه میشود، در آخر نیز شکر و زیره اضافه میشود. این دسر را چون داغ داغ سرو میکنند به آن جوش جوش نیز می گویند. این غذا را در اراک به زن زائو میدهند ولی چون با روغن حیوانی تهیه می شود در بین همه گروه های سنی طرفدار دارد.
۲۹.شله زرد:
دسری خوشمزه و شیرین است که تقریباً در همه جای ایران از جمله استان مرکزی طرفداران بسیاری دارد. شاید اکثر ما آن را به عنوان نذری خورده باشیم ، یکی از دلایلی که این غذا به عنوان نذری طبخ می شود شیوه پختن و طرز تهیه آسان آن است که در چند دقیقه بدون هیچ فنون پیچده ای یک شله زرد خوشمزه و دلچسپ را تهیه نمایید.
۳۰.آب دوغ خیار:
قدیمی‌ها عقیده داشتند هر فصلی غذای خودش را دارد!
یعنی بسته به مواد خوراکی مثل سبزیجات و میوه‌های رسیده آن فصل تنوع غذایی هم تغییر می‌کند و یکی از این غذاها که درست کردن آن خیلی بستگی به فصل و آب و هوا دارد آب‌دوغ‌خیار است که غیر ایرانی‌ها آن را «سوپ سرد ایرانی با سبزیجات معطر» می‌نامند . آب دوغ خیار یکی از سالم‌ترین غذاهاست که می‌تواند فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز بدن ما را تامین کند. نعناع و ریحان در آن ضد نفخ و ضد سوزش معده هستند.
ترخون آن معطر و اشتهاآور است، خیار موجود در آن دارای ویتامین Cاست و عطش را فرو می‌نشاند.
ماست و دوغ که از مواد اصلی هستند، حاوی کلسیم و پروتئین هستند. کشمش و گردو در این غذا نیز سرشار از پتاسیم هستند و مصرف آن در وعده شام می‌تواند به رفع بی‌خوابی‌های شبانه کمک کند. افراد با فشارخون بالا یا افرادی که طبع گرم و کبد تنبلی دارند، بهتر است در این غذا از ماست یا دوغ ترش استفاده کنند.
۳۱.شیرجوش:
شیر جوش غذایی است که از شیر گوسفند تهیه میشود و معمولا چوپانان آن را درست میکنند. در هنگام ظهر که چوپان گله را جهت استراحت به محل استراحت آنها که معمولا در نزدیکی آب می باشد انتقال میدهد و بعد از اینکه گله آبی خورد و شروع به استراحت کرد چوپان نیز به سراغ گوسفند های ماده ایی که شیر دارند رفته و به مقدار کافی شیر می دوشد و به محل استراحت خود بر میگردد سپس بعد از صاف کردن شیر و زدن مقداری قره قروت به آن تعدادی سنگ را در آتش (ذغال سرخ) گذاشته تا داغ شوند بعد از داغ شدن سنگ ها آنها را یکی یکی و با صبر و حوصله داخل شیر می اندازد و تا حدی ادامه میدهد تا شیر شروع به جوشیدن کند و در نهایت سنگ ها را درآورده و در این حالت شیر داغ آماده است و معمولا نون را در آن تلیت کرده و یا با نون می خورند که بسیار خوشمزه و مقوی است . معمولا شهر نشین ها که با شیرجوش آشنایی دارند زمانی که به روستا می آیند به چوپانان سفارش تهیه این غذا را می دهند .
۳۲.کله پاچه:
از غذاهای معروف محلی استان که بعنوان وعده ی صبحانه با ناهارسرو می شود.
پخت این غذا حساسیّت و ظرافت خاص خود را دارد. پس از پاک کردن و کز دادن موها و شستن کله، مدت زمان زیادی برای پخت نیاز دارد تاکاملاً مغز پخت شود.
۳۳.ترکی (ترحلوا):
در تهیه این غذا نشاسته را کمی حرارت می دهیم (بودادن) و مقداری زردچوبه اضافه می کنیم، سپس به آن روغن اضافه می کنیم. و بعد مخلوط آب و شکر و زعفران حل شده را که از قبل آماده کرده ایم. آرام آرام اضافه می نماییم. این دسر بسیارخوشمزه و لذید و بین وعده و عصرانه محسوب می شود. مردم شهرهای مختلف استان بسیار به این غذا علاقه دارند و بیشتر اوقات در کنار آش این دسر را هم تهیّه می کنند و سر سفره ی غذا قرار می دهند. اخیرا هم طی ۲۰ ساله ی اخیر فست فود و ماکارانی اضافه شده است. که تلاش ما در این فصل معرفی غذاهای ساده و سالم قدیمی به جوانان نسل امروز است. تا هم از سلامت و هم از کیفیت این غذاهای قدیمی بهره ببرند.
۳۴.خاگینه:
غذای خوشمزه و بوئین استان مرکزیست که بعد از داغ شدن روغن، حرارت را کم می کنند و تخم مرغ های همزده را به آرامی در ظرف می ریزند تا خوب بگیرد، وقتی یک طرف سرخ شد، آن را برعکس کرده تا طرف دیگر نیزخوب سرخ شود.

همه فرآیندهائی که در تولید ، توزیع و یا مصرف یک فرآورده خاص به اجرا در می آیند «صنعت» نامیده می‌شود ، سرزمین خورشید را می توان به ۴ دوره ی باستان، قاجاریه ، پهلوی و دوره فعلی تقسیم کرد...

برای درک بهتر موقعیت استراتژیک این سرزمین ، شرکتهای تولیدی پایتخت صنعتی ایران را حتی الامکان بترتیب اهمیت و البته باختصار مورد بررسی قرار می دهیم با این توضیح که اراک بزرگ (استان مرکزی) دارای ۳۷ شهرک...

هنرهای دستی و صنایع اصیل سنتی ، نمایشگر ویژگی خرده فرهنگ های بومی است که با تاریخ هنر و جلوه های فرهنگ ناب ایرانی پیوندی عمیق دارد و میراث فرهنگی/هنری که از گذشته به ما منتقل شده...

ژ 1-125

ارگ حکومتی اراک (برج شیشه) : یکی از بناهای تاریخی شهر اراک است که در سال ۱۱۹۴ خ ساخته شد. ارگ حکومتی در اصل مرکز حکومتی شهر نهادهای حکومتی و محل سکونت حاکم و دیوانیان شهر بود...

ژ 1-124

اراک بزرگ تقریباً در مرکز ایران قرار دارد و بعنوان کریدور شمال جنوب کشور پهناور ایران ، ظرفیت بسیار بکری برای گردشگری محسوب می گردد که در سایه صنعت به فراموشی سپرده شده بویژه آنکه...

اراک بزرگ از جمله مناطق نخبه پرور کشور است بگونه ای که سرزمین آفتاب خاستگاه درصد بزرگی از مشاهیر و مفاخرکشور بوده و این امر نشانگر اهمیت فوق العاده اش در فرهیخته پروری است...

ژ 1-122

همان گونه که در پیشگفتار اشاره شده، هدف از گردآوری این کتاب، نگاه دوباره و نسبتا جامعی است به تاریخ و تمدنِ سرزمین خورشید و فرزندان شایسته اش اراک، آشتیان ، تفرش، خمین، خنداب ، دلیجان...

انسان و جمعیت بعنوان نخستین مولفه فرهنگ و عامل توسعه شناخته می شود و شناخت این شاخص ، از هر حیث اعم از تنوع ، تعداد و ترکیب این مولفه ، از الزاماتِ تبیین مقوله فرهنگ است و برای بررسی این شاخص باید گفته شود که...

اراک بزرگ(استان مرکزی) متشکل از شهرستانهای اراک، آشتیان ، تفرش، خمین ،خنداب ،دلیجان،زرندیه ،ساوه ،شازند، فراهان، کمیجان و محلات از موقعیت بسیار ویژه ای در بین استانهای کشور برخوردار است...

اراکِ بزرگ (استان مرکزی) با مساحت۲۹۱۲۱ کیلومتر مربع ، حدود ۸۲/۱ درصد از مساحت کل کشور را به خود اختصاص و تقریباَ در مرکز ایران واقع شده و دارای۱۲شهرستان اراک ، آشتیان، خمین ،خنداب ، دلیجان...

و اما مهمترین تغییر سیاسی کشور پس از ۱۳۵۷ سال به رهبری مردی برخاسته از همین سرزمین(خمین) روی داد و نخستین نشانه های این تغییر از سالهای ۵۵-۵۶ و با درس شریعتی شناسی...

نخستین مجلس در ایران مربوط به دوره اشکانیان است که با نام مهستان و با اعضایی از میان بزرگان و اشراف ایرانی به دو دسته بزرگان و شاهی تقسیم می‌شد و از دلایل دوام ۴۷۰ ساله حکومت اشکانیان...

شهر سلطان آباد یکی از موفق ترین نمونه‌های شهرسازی در دوران قاجار بود که عوامل گوناگونی مانند موقعیت جغرافیایی ، زمین حاصلخیز، آب فراوان، قرار گرفتن در مسیر جاده شمال جنوب کشور ، سابقه تولیدات صنعتی...

۱.آقامحمد فراهانی، وزیر شاه تهماسب اول (صفوی) دوره نخست وزیری۹۱۰ خ ۲. میرزا محمدحسین وفای فراهانی: (درگذشته۱۱۷۶ خ) شاعر و سیاستمدار و وزیر چهار تن از پادشاهان زندیه...

نظرات و پیشنهادات خود را با ما در میان بگذارید.